SỐ LƯỢT TRUY CẬP

0
2
8
9
6
7
7
Đặc san "Nhà báo & Nghề báo" Thứ Tư, 31/07/2019, 09:05

Làm báo trong tù ở Côn Đảo:Ý chí quật cường và sự sáng tạo của người cộng sản

Có rất nhiều câu chuyện được kể xung quanh Di tích quốc gia đặc biệt nhà tù Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu). Với những người làm báo lần đầu đến vùng đất thiêng này, câu chuyện về làm báo trong tù có một sức hút mạnh mẽ.

Cán bộ, phóng viên Báo Bạc Liêu tham quan khu vực trưng bày về báo chí trong tù Côn Đảo tại Bảo tàng Côn Đảo.                                      Ảnh: L.A

Bảo tàng Côn Đảo, nơi thu nhỏ mấy trăm năm lịch sử biến đổi của vùng đất một thời là “địa ngục trần gian”, có một góc trưng bày hình ảnh về những tờ báo. Đó là những tờ báo đặc biệt bởi tác giả là những tù nhân ngày đêm lao động khổ sai hay bị tra tấn dưới những hình thức vô cùng dã man và tinh vi của bọn cai ngục. Chính nơi tăm tối và tiêu diệt ý chí sống còn của con người, những tù nhân chính trị vốn là những chiến sĩ cộng sản bất khuất, quật cường đã xây dựng được những tờ báo làm công cụ tuyên truyền, cổ vũ, động viên, đồng thời rèn luyện ý chí cách mạng cho anh em tù nhân.

Theo tài liệu tại Bảo tàng Côn Đảo thì thời kỳ 1930 - 1945 đã có những tờ báo xuất hiện trong tù. Trong đó, tờ xuất hiện sớm (năm 1931) là “Hòn Cau tuần báo” và “Tiếng sóng bể” do Trần Huy Liệu làm chủ bút. Tờ “Người tù đỏ”, tiếng nói của Hội tù nhân, do các đồng chí: Nguyễn Văn Cừ và Hà Huy Giáp phụ trách, xuất bản hàng tuần và tờ “Ý kiến chung” do các đồng chí: Phạm Văn Đồng và Bùi Công Trùng phụ trách. Đến năm 1935, tờ “Ý kiến chung” do đồng chí Tôn Đức Thắng trực tiếp chỉ đạo, Ban Biên tập có các đồng chí: Trần Văn Giàu, Hà Thế Hạnh, Nguyễn Văn Hoan. Đây là cơ quan lý luận phục vụ việc nghiên cứu lý luận trong tù. Ngoài ra, tờ “Người tù đỏ” cũng đổi tên là “Tiến lên” do đồng chí Nguyễn Duy Trinh phụ trách. Đây là tờ báo phổ cập, đoàn kết các lực lượng tù nhân trong cuộc đấu tranh chung. Đến giai đoạn 1948 - 1950, đời sống báo chí trong tù Côn Đảo tiếp tục sôi động với các tờ “Côn Đảo mới” (tiếng nói của Liên đoàn tù nhân Côn Đảo), các tờ báo của tù nhân ở các khám như “Bạn tù” (khám tử hình), “Đoàn kết” (Sở Rẫy An Hải), “Tiến Lên” (kíp Lò vôi), “Thắng Lợi” (Sở củi)…

Mạnh mẽ và sôi nổi hơn cả trong phong trào làm báo ở nhà tù Côn Đảo là trong thời Mỹ ngụy. Cũng theo tài liệu từ Bảo tàng Côn Đảo, tờ báo đầu tiên thời Mỹ ngụy là tờ “Sinh hoạt”, ra đời tại trại 6B vào ngày 20/11/1972. Khu B Trại 6 là nơi giam giữ lực lượng tù câu lưu, là trọng điểm đánh phá quyết liệt của kẻ địch từ sau ngày đảo chính Ngô Đình Diệm năm 1963. Đây cũng là nơi đi đầu trong cuộc đấu tranh bảo vệ khí tiết cách mạng ở nhà tù Côn Đảo. Để có được những tờ báo truyền tai nhau đọc, những người tù Trại 6B đã phát huy kinh nghiệm, sự sáng tạo trong khó khăn, thiếu thốn cũng như đấu tranh với sự kiểm soát gắt gao, đối phó với sự đàn áp dã man của kẻ thù. Theo những nhân chứng lịch sử, phương tiện tối cần thiết để làm báo lúc bấy giờ là giấy, bút bic và mực màu. Một hoặc hai tháng mỗi người mới có được một trang giấy để viết thư cho gia đình, mỗi phòng hơn 90 người chỉ được mua 2 cây viết bic. Vì vậy, người tù phải tự pha chế mực viết và màu vẽ để sử dụng; những tờ giấy thì được tách ra từ những bao thuốc lá, giấy xi-măng, bìa các-tông và có cả những lá bàng. Từ những vật liệu, phương tiện rất giản đơn ấy, những người tù chính trị trong trại Câu lưu 6B cho ra mắt những số báo đầu tiên.

Cũng tại Trại 6B là nơi ra đời tập san “Xây dựng”, số 1 ra mắt vào tháng 3/1973. Do trình độ của một số tù chính trị ở Côn Đảo rất khá, có nhiều người học ở trường Pháp ra, các sinh viên trí thức giỏi cùng tham gia nên nội dung của tờ nội san "Xây dựng" rất phong phú, bổ ích và lý thú cả về phần chính trị, văn hóa, văn nghệ và các kiến thức khoa học lịch sử. Tờ "Xây dựng" gần như là tài liệu học tập vô cùng quý giá của anh em tù chính trị nói riêng và tài liệu giác ngộ cách mạng của tù nhân Côn Đảo nói chung. Tập san ra được 10 số thường kỳ và 2 số đặc biệt. 12 số báo “Xây dựng”, cùng những tờ báo ở từng phòng đã góp phần biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng cho những người tù chính trị ở đây. Và theo những nhân chứng lịch sử thì ngoài báo viết còn có “báo miệng”, một hình thức báo chí phát thanh đặc biệt trong điều kiện lao tù giai đoạn đó.

Có thể nói, những tờ báo trong nhà tù Côn Đảo là một phần quan trọng của lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Lịch sử đó dạy cho những người làm báo hôm nay một bài học về sức sống bất khuất của báo chí cách mạng, về ý nghĩa và vai trò quan trọng của báo chí trong mọi điều kiện, hoàn cảnh.

Thanh Lâm

Theo nguồn đặc san “Nhà báo & Nghề báo”


Số lượt người xem: 35 Bản inQuay lại
Xem theo ngày Xem theo ngày